{"id":526,"date":"2022-11-04T21:21:01","date_gmt":"2022-11-04T21:21:01","guid":{"rendered":"https:\/\/demografia.com.pl\/demografia\/?page_id=526"},"modified":"2023-10-20T04:46:08","modified_gmt":"2023-10-20T04:46:08","slug":"malzenstwo-i-rozwody-w-polsce","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/demografia.com.pl\/demografia\/malzenstwo-i-rozwody-w-polsce\/","title":{"rendered":"Ma\u0142\u017ce\u0144stwo i rozwody w Polsce<\/strong>"},"content":{"rendered":"\n

<\/p>\n\n\n\n

W Polsce przez wieki ma\u0142\u017ce\u0144stwo cieszy\u0142o si\u0119 szacunkiem prawa i mia\u0142o charakter sakralny. Do reformacji w Polsce nie by\u0142o rozwod\u00f3w. Od wielu stuleci tylko ko\u015bcielny s\u0105d zajmowa\u0142 si\u0119 badaniem wa\u017cno\u015bci zawartych ma\u0142\u017ce\u0144stw. Tadeusz Czacki tak pisa\u0142 o nieprzyzwoito\u015bci rozwod\u00f3w: \u201e[\u2026] w tak wa\u017cnej matery winni\u015bmy w history prawa okaza\u0107, jakie nieprzyzwoito\u015bci stwarza wolno\u015b\u0107 czynienia rozwod\u00f3w. Ka\u017cde ma\u0142\u017ce\u0144stwo ma na celu tworzy\u0107, utrzymywa\u0107 i zachowywa\u0107 domowe spo\u0142ecze\u0144stwo. Taki zwi\u0105zek \u0142\u0105czy obowi\u0105zek ojca i matki wobec dzieci, kt\u00f3rym wsp\u00f3lnie daj\u0105 jestestwo, a w za\u0142\u0105czonym dozorze potomstwa wa\u017cn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 \u017cycia rosn\u0105cych obywatel\u00f3w kszta\u0142ci, doskonali, i od zepsucia usuwa. Obrony, kt\u00f3re s\u0105 czynione za wolno\u015bci\u0105 rozwod\u00f3w, nie s\u0105 nowe\u201d1<\/sup><\/a>. W pierwszych dziesi\u0119cioleciach po reformacji rozwody by\u0142y nieliczne.<\/p>\n\n\n\n

Od lat trzydziestych XVIII w. w Polsce mo\u017cna zaobserwowa\u0107 plag\u0119 rozwod\u00f3w w\u015br\u00f3d zamo\u017cniejszej cz\u0119\u015bci szlachty i mieszczan. By\u0142o to zwi\u0105zane z panosz\u0105cymi si\u0119 deizmem i ateizmem2<\/sup><\/a>. Deizm by\u0142 modny przede wszystkim w\u015br\u00f3d masonerii3<\/sup><\/a>. Stanis\u0142aw August Poniatowski, kr\u00f3l Polski, w przededniu upadku Rzeczypospolitej \u201e[\u2026] rozpust\u0119 petersbursk\u0105 zaszczepi\u0142 w Warszawie. Obyczaje kr\u00f3la [\u2026] zepsu\u0142y stolic\u0119 i os\u0142abi\u0142y \u015bluby ma\u0142\u017ce\u0144skie\u201d. W tym czasie w Warszawie by\u0142o dziesi\u0119\u0107 razy wi\u0119cej rozwod\u00f3w ni\u017c na Litwie. Kr\u00f3l bardzo cz\u0119sto otacza\u0142 opiek\u0105 rozw\u00f3dki, prosi\u0142 biskup\u00f3w o uniewa\u017cnienie ich ma\u0142\u017ce\u0144stw, a us\u0142u\u017cni hierarchowie Ignacy Jakub Massalski i Antoni Kazimierz Ostrowski za kilkadziesi\u0105t dukat\u00f3w rozdawali listy rozwodowe. Senator Jan Jezierski4<\/sup><\/a> w Warszawie otworzy\u0142 dom publicznego zepsucia. Lekkomy\u015blno\u015b\u0107 i rozpusta, rozwody i wystawno\u015b\u0107 rujnowa\u0142a maj\u0105tki i dwory szlacheckie. Taka by\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 arystokracji polskiej. Nie lepsze by\u0142o duchowie\u0144stwo wy\u017csze, biskupi, ministrowie i doradcy kr\u00f3la5<\/sup><\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Angielski dyplomata i agent handlowy Nathaniel William Wraxall, kt\u00f3ry odwiedza\u0142 Polsk\u0119 w latach siedemdziesi\u0105tych XVIII w., zapisa\u0142: \u201eJest \u0142atwo\u015b\u0107 rozwod\u00f3w i ich powszechno\u015b\u0107 [\u2026] W ka\u017cdym innym kraju zwyczaje tak odra\u017caj\u0105ce z punktu widzenia naczelnych zasad moralno\u015bci by\u0142yby niezw\u0142ocznie ukr\u00f3cone. W Polsce jednak zar\u00f3wno przepisy prawa, jak i wi\u0119zy honoru i przyzwoito\u015bci s\u0105 bez znaczenia\u201d6<\/sup><\/a>. Ksi\u0105dz Balcer (Baltazar) Pstroko\u0144ski (1713-1796), kanonik katedry gnie\u017anie\u0144skiej7<\/sup><\/a>, w swych pami\u0119tnikach tak charakteryzuje \u017cycie moralne ma\u0142\u017conk\u00f3w w XVIII-wiecznej Polsce: \u201e[\u2026] w sprawach rozwodowych, kt\u00f3re ju\u017c na ten czas wszczyna\u0142y si\u0119 i mordowa\u0142y s\u0105dy i trybuna\u0142y duchowne; \u015bwi\u0119tokradztwa w sakrament ma\u0142\u017ce\u0144stwa wprowadza\u0142y, i drog\u0119 bit\u0105 na pot\u0119pienie piekielne torowa\u0142y, a to z samej i jedynej przyczyny bezecnych i ska\u017conych kobiet: bo m\u0119\u017cowie prawie nigdy, a je\u017celi kiedy kt\u00f3ry, to ledwie setny m\u0105\u017c, i to nie tak promowa\u0142, jako bardziej, i\u017c musia\u0142 pob\u0142a\u017ca\u0107 na taki niegodziwy rozw\u00f3d z\u0142ej \u017conie swojej\u201d8<\/sup><\/a>. Ten deprawacyjny styl ma\u0142\u017ce\u0144ski rozprzestrzenia\u0142 si\u0119 od sfer najwy\u017cszych do najni\u017cszych. Brak odpowiedniego \u017cycia duchowego i moralnego by\u0142 przyczyn\u0105 coraz cz\u0119stszego wyst\u0119powania chor\u00f3b wenerycznych, zwanych warszawiankami9<\/sup><\/a>. Kraj chyli\u0142 si\u0119 powoli ku upadkowi. Upadek duchowy doprowadzi\u0142 do upadku moralnego, a ten doprowadzi\u0142 Polsk\u0119 do niewoli na 123 lata.<\/p>\n\n\n\n

Ju\u017c w zniewolonej Polsce Kodeks Napoleona z 1808 r. przyczyni\u0142 si\u0119 do liberalizacji instytucji ma\u0142\u017ce\u0144stwa, sprowadzaj\u0105c j\u0105 do umowy cywilnej. Si\u0142\u0105 rzeczy rozw\u00f3d sta\u0142 si\u0119 \u201etylko\u201d form\u0105 rozwi\u0105zania tej umowy10<\/sup><\/a>. Za czas\u00f3w obowi\u0105zywania kodeksu Napoleona w Polsce uniewa\u017cniono oko\u0142o 2000 ma\u0142\u017ce\u0144stw, z czego uda\u0142o si\u0119 udokumentowa\u0107 oko\u0142o 900 rozwod\u00f3w11<\/sup><\/a>. Kodeks w Kr\u00f3lestwie Polskim obowi\u0105zywa\u0142 do po\u0142owy lat trzydziestych XIX w., a w granicach Rzeczpospolitej Krakowskiej do 1852 r.12<\/sup><\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Po 1918 r., po odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci, w Polsce istnia\u0142y trzy systemy prawne. Pruski mia\u0142 charakter \u015bwiecki, dopuszcza\u0142 rozwody dla wszystkich, niezale\u017cnie od konfesji, ma\u0142\u017ce\u0144stwo by\u0142o instytucj\u0105 nale\u017c\u0105c\u0105 do pa\u0144stwa13<\/sup><\/a>. W zaborze rosyjskim obowi\u0105zywa\u0142 system wyznaniowy, gdzie mo\u017cliwe by\u0142y fakultatywne ma\u0142\u017ce\u0144stwa cywilne albo konfesyjne. W zaborze austriackim istnia\u0142 mieszany system, ma\u0142\u017ce\u0144stwo zawierane w ko\u015bciele podlega\u0142o jego jurysdykcji. U protestant\u00f3w rozw\u00f3d by\u0142 dopuszczalny, u prawos\u0142awnych w zale\u017cno\u015bci od okoliczno\u015bci, a u wiernych Ko\u015bcio\u0142a rzymskokatolickiego mo\u017cliwe by\u0142o tylko ko\u015bcielne stwierdzenie niewa\u017cno\u015bci ma\u0142\u017ce\u0144stwa14<\/sup><\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Ks. K. Bielawny<\/em><\/p>\n\n\n\n

Przypisy:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

1<\/a> Zob. T. Czacki, O litewskich i polskich\u2026<\/em>, dz. cyt., s. 29.<\/p>\n\n\n\n

2<\/a> Zob. J. K\u0142oczowski, L. Miller, J. Skarbek, Zarys dziej\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a katolickiego w Polsce<\/em>, Krak\u00f3w 1986, s. 172-174.<\/p>\n\n\n\n

<\/a> 3<\/a> Zob. Statystyka maso\u0144ska<\/em>, RN 1924, nr 9, s. 186. Na \u0142amach \u201eRycerza Niepokalanej\u201d czytamy: \u201e[\u2026] z Rocznika 1923 roku wyjmujemy par\u0119 danych dotycz\u0105cych liczebno\u015bci masonerji powszechnej. W 1922 roku masonerja w\u0142a\u015bciwa liczy\u0142a w ca\u0142ym \u015bwiecie 26.751 l\u00f3\u017c i 3,480.000 cz\u0142onk\u00f3w. W Azji i Afryce masonerja jest najmniej rozpowszechniona. Ameryka natomiast jest cz\u0119\u015bci\u0105 \u015bwiata najbardziej zmasonizowan\u0105. Stany Zjednoczone z Kanad\u0105 posiadaj\u0105 58 Wielkich L\u00f3\u017c. 17.035 zak\u0142ad\u00f3w i 2,777.030 cz\u0142onk\u00f3w. Meksyk i Kuba 285 l\u00f3\u017c i 15.570 cz\u0142onk\u00f3w. Argentyna, Brazylja, Chili, Peru etc. 719 l\u00f3\u017c i 30.610 cz\u0142onk\u00f3w. Europa ma 7.114 l\u00f3\u017c i 523.339 cz\u0142onk\u00f3w. W Anglji jest najwi\u0119cej: 3.354 l\u00f3\u017c i 245.000 mason\u00f3w. Wielki Wsch\u00f3d Francji liczy 334 lo\u017ce i 40.000 cz\u0142onk\u00f3w\u201d.<\/p>\n\n\n\n

4<\/a> Nale\u017ca\u0142 do masonerii. Zob. J.S. Pelczar, Masoneria\u2026<\/em>, dz. cyt., s. 349.<\/p>\n\n\n\n

5<\/a> Zob. Pogl\u0105d na stosunki religijno-obyczajowe za czas\u00f3w Stanis\u0142awa Augusta<\/em>, PL 1875, z. 1, s. 5-6.<\/p>\n\n\n\n

6<\/a> Zob. Polska Stanis\u0142awowska w oczach cudzoziemc\u00f3w<\/em>, oprac. i wst\u0119p W. Zawadzki, t. 1, Wroc\u0142aw 1963, s. 539-540.<\/p>\n\n\n\n

7<\/a> Zob. Z. Libera, Z dziej\u00f3w pami\u0119tnikarstwa polskiego w XVIII wieku o \u201ePami\u0119tnikach Ksi\u0119dza Pstroko\u0144skiego\u201d<\/em>, \u201ePami\u0119tnik Literacki\u201d 1980, z. 3, s. 36-46.<\/p>\n\n\n\n

<\/a> 8<\/a> Pami\u0119tniki ksi\u0119dza Pstroko\u0144skiego kanonika katedralnego Gnie\u017anie\u0144skiego z r\u0119kopisu wydane przez Edwarda Raczy\u0144skiego<\/em>, Wroc\u0142aw 1844, s. 47-48.<\/p>\n\n\n\n

9<\/a> Zob. A. Br\u00fcckner, Dzieje kultury polskiej. Dzieje najnowsze do roku 1831<\/em>, t. 3, Krak\u00f3w 1831, s. 262-267.<\/p>\n\n\n\n

10<\/a> Zob. E.M. Zi\u00f3\u0142ek, O cywilnych rozwodach na ziemiach polskich w XIX wieku. Nowe badania nad recepcj\u0105 Kodeksu Napoleona<\/em>, \u201eRoczniki Humanistyczne\u201d 2019, z. 2, s. 199-209.<\/p>\n\n\n\n

11<\/a> Zob. P.Z. Pomianowski, Rozw\u00f3d w XIX wieku<\/em>\u2026, dz. cyt., s. 43-55.<\/p>\n\n\n\n

12<\/a> Zob. E.M. Zi\u00f3\u0142ek, O cywilnych rozwodach\u2026,<\/em> dz. cyt., s. 200.<\/p>\n\n\n\n

13<\/a> Taka sytuacja by\u0142a w Sparcie. Zob. K.F. Nagelsbach, Pohomerycka teologia\u2026<\/em>, dz. cyt., s. 264.<\/p>\n\n\n\n

14<\/a> Zob. A. Fastyn, Przeszkoda katolicyzmu (impedimentum catholicismi) w prawie wojew\u00f3dztw po\u0142udniowych II Rzeczypospolitej<\/em>, \u201eCzasopismo Prawno-Historyczne\u201d 2014, z. 2, s. 133-151.<\/p>\n

Views: 19<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W Polsce przez wieki ma\u0142\u017ce\u0144stwo cieszy\u0142o si\u0119 szacunkiem prawa i mia\u0142o charakter sakralny. Do reformacji w Polsce nie by\u0142o rozwod\u00f3w. Od wielu stuleci tylko ko\u015bcielny s\u0105d zajmowa\u0142 si\u0119 badaniem wa\u017cno\u015bci zawartych ma\u0142\u017ce\u0144stw. Tadeusz Czacki tak pisa\u0142 o nieprzyzwoito\u015bci rozwod\u00f3w: \u201e[\u2026] w tak wa\u017cnej matery winni\u015bmy w history prawa okaza\u0107, jakie nieprzyzwoito\u015bci stwarza wolno\u015b\u0107 czynienia rozwod\u00f3w. … <\/p>\n

Czytaj dalej \u201eMa\u0142\u017ce\u0144stwo i rozwody w Polsce<\/strong>\u201d<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":527,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-526","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/demografia.com.pl\/demografia\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/526","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/demografia.com.pl\/demografia\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/demografia.com.pl\/demografia\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/demografia.com.pl\/demografia\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/demografia.com.pl\/demografia\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=526"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/demografia.com.pl\/demografia\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/526\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4090,"href":"https:\/\/demografia.com.pl\/demografia\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/526\/revisions\/4090"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/demografia.com.pl\/demografia\/wp-json\/"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/demografia.com.pl\/demografia\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=526"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}